پرتودرمانی در طول مدت عمل جراحی

//پرتودرمانی در طول مدت عمل جراحی
پرتودرمانی در طول مدت عمل جراحی 2017-11-16T19:25:39+00:00

liac

در پرتودرمانی در طول مدت عمل جراحی تک‌دوز دارو (غیر خوراکی) با استفاده از متد IORT اجرا و تکمیل می‌شود. امروزه دیگر نیازی نیست که بیمار بعد از عمل جراحی منتظر بهبود زخم‌ها باشد چرا که بیمار جای زخمی ندارد. در این روش درمانی دیگر بیماران برای جراحی در بیمارستان بستری نمی شوند و کافی است تنها چند روز به بیمارستان سر بزنند. همچنین پرتودرمانی منجر به کوتاه‌تر شدن کل زمان صرف شده برای درمان می‌شود.

پرتودرمانی متداول چگونه انجام می‌گیرد؟

پرتودرمانی با «شتاب‌دهنده‌های خطی» که پرتوهای فوتون و الکترون‌ها را در اتاق‌های ویژه محافطت شده، در «بخش تومورشناسی»  تولید می‌کند، انجام می‌گیرد. تقریباً همه بیمارانی که سرطان پستان در آنها تشخیص داده می‌شود و با «عمل جراحی محافظت شده پستان» درمان می‌شوند، پرتودرمانی را بعد از عمل جراحی دریافت می‌کنند.

پرتودرمانی ترجیحاً بعد از شیمی‌درمانی شروع می‌شود یا حداقل سه هفته بعد از عمل جراحی در بیمارانی که با روش غده‌درمانی (endocrine therapy) درمان شده‌اند، آغاز می‌شود. در روش پرتودرمانی، تصویر مقطع با برشی دو میلیمتری از سینه به دست می‌آید و پرتوافکنی به مناسب‌ترین وجه به منظور تجویز دوز تعیین‌شده با میزان معینی برای درمان بالینی انجام می‌گیرد.

در حین پرتودرمانی اندام‌های در معرض خطر مانند شش‌ها، قلب، شریان‌های اصلی و مهم قلب و پستان سالم در طرف دیگر محافظت می‌شوند. بیمار با رضایت خود پرتودرمانی را در طول 5 یا 7 هفته به صورت مستمر دریافت می‌کند. این مدت توسط متخصصان تومورشناسی تعیین شده و در عین حال این متخصصان، بیمار و ماهیت بیماری را زیر نظر می‌گیرند. بعضی از بیماران مخصوص و گزینش شده، دوره درمان کوتاه‌تری را که هیپوفراکشن (hypofraction) نامیده می‌شود، در دورهایی که سه هفته به طول می‌انجامد، سپری می‌کند.

مزایای به کارگیری تک‌دوز دارو

تک‌دوز دارو با دستگاه پرتودرمانی درون‌کار (IORT) اجرا می‌شود. این دستگاه دارای شتاب‌دهنده‌های خطی است که به طور سنتی نیز در پرتودرمانی مورد استفاده قرار می‌گرفت، این متد در اتاق عمل با استفاده از دستگاهی ایمن و قابل حمل به کار گرفته می‌شود. این دستگاه با الگوی خطی و شتاب‌گیرنده و فقط با تولید انرژی الکترون‌ها عمل می‌کند.  در عین حال در این روش درمانی نیازی به محافظت از دیگر اعضا بدن در برابر پرتوهای ناشی از دستگاه نیست. در حین عمل علاوه بر تیم جراحی، متخصصان تومورشناسی و پزشکان متخصص در درمان با روش فیزیکی نیز در اتاق عمل حضور دارند. این گونه پرتودرمانی با کاهش قابل ملاحظه در مدت زمان درمان، اجرا و تکمیل می‌شود. در طول عمل جراحی تومور درون پستان برداشته می‌شود و ابزار مخصوص که درون یک دستگاه تعبیه شده است، در محل تومور جایگذاری می‌شود . در ادامه با محاسبات لازم و دقیق، پرتوها با دوزی بالا به محل تومور با حفظ کامل سلامتی بافت‌ها و اندام‌ها تابانده می‌شود. روش تک‌دوز یا پرتوافکنی محدود به پستان از متدهای متفاوتی استفاده می‌شود، این متدها در سطح جهانی در سال‌های اخیر مورد اقبال قرار گرفته است. البته تک‌دوز دارو برای همه بیماران مناسب نیست. تصمیم‌گیری درباره اینکه آیا کدام بیمار برای روش درمان مناسب است، توسط متخصصان تومورشناسی، جراحان و متخصصان آسیب‌شناسی بافت‌ها با روش‌های وابسته به رشته‌های علمی انجام می‌شود. سن بیمار، اندازه و سایز تومور و ماهیت بافت تومور نقش مهمی در این تصمیم‌گیری دارد.

 چه کسانی مناسب برای دریافت پرتوهای تکمیلی هستند؟

بیماران  زیر 50 تا 60 سال گزینه‌های مناسبی برای تک‌دوز دارو محسوب نمی‌شوند. در این بیماران به کارگیری پرتوافکنی در محل تومور در ادامه پرتوافکنی بیرونی که تمام پستان را دربر می‌گیرد، ضروری است. وقتی که مداوای تمام پستان در طول 25 تا 28 روز کاری ـ بدون احتساب روزهای آخر هفته ـ تکمیل می‌شود، به جای کل پستان فقط محلی که تومور از آنجا برداشته شده است با پرتوافکنی درمان می‌شود. این پرتوافکنی در حدود 5 تا 8 روز کاری، بسته به شرایط بیمار و خود بیمار زمان می‌برد. استفاده از پرتوافکنی  به نقطه بیماری با وجود تومور، بدون اینکه تومور برداشته شود، پرتوافکنی تکمیلی (radiation boost) نامیده می‌شود. خوشبختانه متد IORT پرتوافکنی تکمیلی را در قالب و طرح تک‌دز دارو ارائه می‌دهد. در این متد بعد از اینکه تمام پستان تحت تابش پرتوافکنی قرار گرفت، مدت زمان مداوای کامل کوتاه‌تر می‌شود.

به کارگیری پرتودرمانی در مداوای گره‌های پستانی

«عمل جراحی محافظت شده پستان» ممکن است برای همه بیماران مناسب نباشد. در بیمارانی که باید پستان آنها برداشته شود، نوک پستان به خاطر جنبه ظاهری و جنبه زیبایی‌اش دست‌نخورده باقی می‌ماند. به اینکار باقی‌گذاری نوک پستان (nipple-sparing mastectomy) گفته می‌شود. پرتوافکنی تک دوز برای نوک پستان و بافت‌های آن دقیق و به صورت زیرپوستی با استفاده از متد IORT برای کاهش خطر و بازگشت دوباره بیماری به کار می‌رود. با این روش همچنین نتیجه بهتری از برداشت پستان حاصل می‌شود.

IORT برای اولین بار در ترکیه و بیمارستان آجی بادام مسلک در مرکز سلامت پستان ارائه شده است.