جراحی قلب کودکان

//جراحی قلب کودکان
جراحی قلب کودکان 2017-11-16T19:25:33+00:00

20

بیماری‌های مادرزادی قلب شایع‌ترین ناهنجاری جنین است که در رحم مادر ایجاد می‌شود. بیماری‌های مادرزادی قلب عامل 15% از مرگ و میر نوزادان در 30 روز اول پس از تولد است.

8 نوزاد از هر ۱۰۰۰ نوزاد، مبتلا به بیماری مادرزادی قلب است که معادل یک درصد کل نوزادانی است که زنده متولد می‌شوند.

بیماری‌های قلبی در کودکان انواع مختلفی دارد. متخصصان، بیماری‌های قلبی پیش از تولد را به سه دسته تقسیم می‌کنند:

  • بیماری‌های مادرزادی قلب
  • اختلالات ریتم قلب
  • بیماری روماتیسم قلب

21

بیماری‌های مادرزادی قلب

بیماری‌های مادرزادی قلب یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قلبی در نوزادان است. اختلالات مشاهده شده در این دسته از بیماران شامل ناهنجاری‌هایی است که طی رشد جنین ظاهر می‌شوند. صدها نوع از این ناهنجاری‌ها وجود دارد که برخی از آن‌ها خفیف بوده و برخی دیگر باعث بروز مشکلات شدید و پیچیده می‌شوند.

اختلالات ریتم قلب

این اختلالات شامل بی‌نظمی‌هایی است که در سیستم الکتریکی قلب به وجود می‌آیند و به صورت ریتم‌ آهسته، متوقف شده یا سریع ظاهر می‌شوند. گرچه اختلالات ریتم اغلب در بزرگسالان مشاهده می‌شود اما می‌تواند در نوزادان دچار بیماری‌های مادرزادی قلب، به دنبال جراحی قلب یا بدون هیچ دلیل مشخصی نیز رخ دهد. میزان شیوع این بیماری نسبت به بیماری‌های رایج قلب، بیماری‌های عضله یا غشای قلب مثل کاردیومیوپاتی، میوکاردیت و پریکاردیت، کمتر است.

22

بیماری روماتیسم قلب

روماتیسم بیماری است که مشکلاتی در اندام‌های مبدأ ایجاد می‌کند. عفونت‌های گلو یکی از شایع‌ترین علل این بیماری است. ویروسی به نام همولیتیک استرپتوکوک در گلو ساکن شده و موجب عفونت این ناحیه می‌شود. این ویروس‌ها ممکن است به قلب هم وارد شوند و موجب تغییر شکل، تنگی یا نارسایی دریچه‌های قلب شوند.

تشخیص و درمان شایع‌ترین بیماری‌های مادرزادی قلب

گاهی ناهنجاری‌های قلبی در نوزادانی که با بیماری مادرزادی قلب متولد می‌شوند ممکن است به اندازه‌ای خفیف باشد که نیازی به درمان نباشد اما در سایر موارد ممکن است زندگی نوزاد را تهدید کنند. بیماری‌های شدید مادرزادی قلب معمولاً در دوران نوزادی تشخیص داده می‌شوند. خوشبختانه حتی موارد شدید ناهنجاری نیز تا حد زیادی با مداخلات جراحی قابل اصلاح هستند.

روش‌های تشخیص

بیماری‌های مادرزادی قلب معمولاً در زمان نوزادی تشخیص داده می‌شوند چرا که نوزادان مبتلا به چنین ناهنجاری‌هایی، از زمان تولد دچار علائم شدیدی هستند. با این حال گاهی تشخیص بیماری تا دوران کودکی یا اوایل بزرگسالی طول می‌کشد. تشخیص دیر هنگام زمانی رخ می‌دهد که ناهنجاری‌های مادرزادی خفیف هستند. در برخی موارد نیز فرد بدون داشتن هیچگونه علامت یا مشکلی، به زندگی خود ادامه می‌دهد.

تشخیص بیماری توسط متخصص قلب و عروق اطفال و با انجام معاینات فیزیکی مختلف صورت می‌گیرد.

الکتروکاردیوگرافی (ECG) دستگاهی است که جریان‌های الکتریکی ضعیف قلب کودکان را دریافت کرده و ضربان قلب کودک را بر روی کاغذ ECG ثبت می‌کند. از آنجایی که طی الکتروکاردیوگرافی یا گرفتن نوار قلب، هیچگونه جریان الکتریکی به بدن اعمال نمی‌شود، کودک هیچ دردی احساس نمی‌کند.

متخصص قلب و عروق با گرفتن عکس رادیولوژی از قفسه سینه، اطلاعاتی درباره اندازه و شکل قلب و ریه‌های کودک بدست می‌آورد. میزان اشعه مورد استفاده در عکس رادیولوژی از قفسه سینه، بسیار کم است و هیچ عارضه جانبی ندارد.

معاینه اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج صوتی، امکان مشاهده تصاویر را به صورت زنده فراهم می‌آورد. جریان خون در قلب و عروق با استفاده از امواج صوت و به روش داپلر اندازه‌گیری می‌شود. این دو تکنیک اطلاعاتی درباره ساختار و عملکرد قلب در اختیار متخصص قلب و عروق قرار می‌دهد. بیشتر ناهنجاری‌های قلبی با بکارگیری این روش معاینه، قابل تشخیص هستند.

اکوکاردیوگرافی جنین روشی مشابه با سونوگرافی است که می‌تواند بعد از هفته 16ام بارداری استفاده شود. این روش هیچ آسیبی به مادر یا جنین وارد نمی‌کند. اکوکاردیوگرافی جنین امکان بررسی عملکرد و وضعیت قلب و عروق جنین و تشخیص هر گونه ناهنجاری‌های قلبی را قبل از تولد فراهم می‌آورد.

کاتتریزاسیون قلب – آنژیوگرافی یک روش تشخیصی پیشرفته به کمک تصویربرداری اشعه ایکس است. این روش معمولاً به کمک یک لوله نازک (کاتتر) که از طریق کشاله ران، به درون آئورت یا ورید وارد شده و به سمت قلب هدایت می‌شود، صورت می‌گیرد.

تست تردمیل (Effort) با گرفتن نوار قلب به طور پیوسته و در شرایطی که کودک به سرعت روی یک تردمیل راه می‌رود، انجام می‌شود.

الکتروفیزیولوژی قلب: گاهی اختلالات مادرزادی یا جراحی قلب ممکن است منجر به اختلالات ریتم قلب شود. علت و نوع اختلال ایجاد شده با انجام یک تست خاص مشابه با کاتتریزاسیون قلب به نام الکتروفیزیولوژی قلب انجام می‌شود. با بکارگیری این روش می‌توان در صورت نیاز، علت ایجاد آریتمی و جریانات غیر طبیعی قلب را با استفاده از روشی به نام ابلیشن (سوزاندن با امواج رادیویی) درمان کرد.

MRI قلب: علیرغم انجام همه آزمایشات ممکن است تشخیص بیماری قلبی در برخی از نوزادان به طور کامل صورت نگیرد. در این موارد ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر، از تکنیک‌های پیشرفته‌ای مانند MRI یا آنژیوگرافی MRI استفاده شود. این آزمایش‌ها، اطلاعات ارزشمندی در مورد ساختار رگ‌های اصلی که به قلب وارد شده یا از آن خارج می‌شوند و وریدهای ریوی به پزشک می‌دهند.

23

درمان

چگونه بیماری‌های مادرزادی قلب درمان می‌شوند؟

درمان پزشکی بیماری‌های قلبی

نارسایی احتقانی قلب

نارسایی احتقانی قلب چیست؟ زمانی که پمپاژ قلب به درستی کار نمی‌کند، در ریه‌ها مایع تجمع کرده و دیگر اندام‌ها دچار ادم (تورم) می‌شوند. این شرایط در برخی از ناهنجاری‌های قلبی به دفعات دیده می‌شود.

درمان: با مصرف داروهای حاوی دیگوکسین، عضله قلب تقویت می‌شود. همچنین داروی دیورتیک می‌تواند به تخلیه مایع اضافی انباشته شده در بدن کمک کند.

اختلالات ریتم قلب

سه نوع مختلف از انواع اختلالات ریتم قلب وجود دارد:

تاکی کاردی: ضربان خیلی سریع قلب کودک است. در کودکان تعداد ضربان قلب بسته به سن آن‌ها بین 60 تا 150 بار در دقیقه است. ضربان بیش از حد قلب می‌تواند موجب خستگی قلب شود. با این حال تاکی کاردی همیشه نشانه‌ای از بیماری مادرزادی قلب نیست. درمان دارویی می‌تواند برای کاهش ضربان قلب و رسیدن آن به میزان طبیعی، استفاده شود.

برادی کاردی: ضربان خیلی آهسته قلب کودک است که ممکن است عملکرد پمپاژ قلب را دچار مشکل کند. گرچه این بیماری اغلب مادرزادی است اما در موارد نادر ممکن است بعد از جراحی نیز ایجاد شود. در بعضی از کودکان لازم است از دستگاه ضربان ساز (پیس میکر) استفاده شود تا ضربان قلب به حالت طبیعی برگردد.

آریتمی: بی‌نظمی ضربان قلب است. آریتمی ممکن است مادرزادی باشد یا به دنبال عمل جراحی ایجاد شود که باید با توجه به نوع بی‌نظمی ریتم قلب، درمان شود.

24

درمان بیماری‌های قلبی با استفاده از کاتتریزاسیون

سپتوستومی با بالون

این روش برای درمان برخی ناهنجاری‌های خاص قلبی مانند جابجایی شریان‌های بزرگ (TGA) انجام می‌شود تا زمانی که نوزاد بزرگ شده و زمان مناسب برای انجام جراحی برسد.

والووتومی، آنژیوپلاستی با بالون

در این روش، دریچه‌های قلب و عروق کرونر که باریک شده‌اند با استفاده از بالون طی کاتتریزاسیون متسع می‌شوند. گرچه تنگ شدگی عروق ممکن است دوباره رخ دهد اما این عمل فرصت کافی را تا زمان رشد نوزاد فراهم می‌آورد.

آمبولیزاسیون توسط کویل و ابزار Umbrella

نقص سپتوم دهلیزی (ASD) و مجرای شریانی باز می‌تواند با کاتتریزاسیون درمان شود. با این حال انجام این درمان، به مناسب بودن جثه بیمار و موقعیت و وسعت نقص قلبی بیمار، بستگی دارد.

الکتروفیزیولوژی و ابلیشن

در برخی کودکان، مشکلات ریتم قلب می‌تواند با روش سوزاندن یا ابلیشن برطرف شود. در این موارد، علت بروز مشکل باید با استفاده از کاتتریزاسیون قلبی (مطالعه الکتروفیزیولوژیک قلب) یافت شود.

درمان بیماری‌های قلبی با جراحی

  • بیماری‌های قلبی بدون سیانوز یا کبودی

این بیماران معمولاً دچار نقص سپتوم و تنگی یا اختلال در عروق یا دریچه‌های قلبی هستند. هیچگونه کبودی در بدن وجود ندارد و به طور کلی، علائم نارسایی قلبی مشاهده می‌شود.

  • مجرای شریانی باز (PDA)
  • نقص سپتوم (دیواره) دهلیزی (ASD)
  • نقص سپتوم بین بطنی (VSD)
  • نقص سپتوم دهلیزی بطنی (AVSD)
  • تنگی آئورت (AS)
  • کوآرکتاسیون آئورت (AoCoA)
  • بیماری‌های قلبی همراه با سیانوز یا کبودی

در شرایط عادی، خونی که از قلب به بدن پمپ می‌شود غنی از اکسیژن بوده و به رنگ قرمز روشن است. در بیماری‌های قلبی که همراه با سیانوز یا کبودی هستند، خونی که به بدن پمپ می‌شود کمبود اکسیژن داشته و تیره‌تر است. در چنین مواردی، پوست نوزاد متمایل به بنفش می‌شود. شدت این شرایط که کبودی یا سیانوز نام دارد، به پاتولوژی، سن و فعالیت‌های بیمار بستگی دارد.

  • تترالوژی فالوت (TOF)
  • تنگی دریچه ریوی (PS)
  • جابجایی شریان‌های بزرگ (TGA)
  • نارسایی یا آترزی دریچه سه لتی (TA)
  • آترزی ریوی (PA)
  • ترانکوس آرتریوسوس
  • توتال انومالوس پولموناري وين درناژ (TAPVD)
  • سندروم هیپوپلاستیک قسمت چپ قلب (HLHS)